ELF ve yükleme / rehber

Dosyadan belleğe ELF

ELF başlıklarını, segmentleri ve bölümleri okuyup dosya konumlarını bellek adresleriyle eşleştirin.

Linux’ta yürütülebilir bir ELF (Executable and Linkable Format) dosyasını çalışan bir süreç görüntüsüne dönüştürmek için çekirdek ve dinamik bağlayıcı birlikte çalışır.

Tersine mühendislikte sık yapılan bir hata, Ghidra veya IDA gibi bir araca güvenip hemen main() işlevini aramaktır. İkili dosya önce çekirdeğin execve yolundan, dinamik bağlıysa sonra da dinamik bağlayıcıdan (ld-linux.so) geçer. Hangi baytların hangi izinlerle hangi sanal adreslere eşlendiğini anlamak, statik ve dinamik analizin temelidir.

1. Segmentler ve bölümler: iki görünüm#

Bir ELF dosyasını bağlama görünümü ve yürütme görünümü olmak üzere iki açıdan okuyabilirsiniz.

text
+-------------------------------------------------------+
| ELF header                                            |
+-------------------------------------------------------+
| Program header table: segments                        | <-- Kernel / loader
|   PT_LOAD (R)  -> ELF header, .dynsym, .rela.*        |     Determines mappings
|   PT_LOAD (RX) -> .init, .plt, .text                  |     and permissions.
|   PT_LOAD (R)  -> .rodata, .eh_frame                  |
|   PT_LOAD (RW) -> .dynamic, .got, .data, .bss         |
|   PT_DYNAMIC   -> .dynamic                            |
|   PT_INTERP    -> "/lib64/ld-linux-x86-64.so.2"         |
+-------------------------------------------------------+
| Sections                                              |
|   .text   : Code                                      | <-- Linker / debugger
|   .rodata : Read-only data                            |     Logical organization
|   .data   : Initialized data                          |     and symbols.
|   .bss    : Zero-initialized data                      |
+-------------------------------------------------------+
| Section header table                                  | <-- May be removed
+-------------------------------------------------------+

Dört PT_LOAD satırı şematiktir ve GNU ld’nin x86-64 Linux’ta varsayılan olarak oluşturduğu düzeni izler. Bu düzende salt okunur veri ile kod ayrı tutulur (-z separate-code). Segment sayısı sabit değildir. 14 Kasım 2026’da Debian Bookworm’un GNU ld 2.40 sürümüyle aynı küçük C programı derlendiğinde x86-64 çıktısında dört, aarch64 çıktısında iki PT_LOAD segmenti vardı. Kendi dosyanızda readelf -lW çıktısındaki bölüm-segment eşlemesine bakın.

Program başlığı tablosu: segmentler#

Çekirdekte, fs/binfmt_elf.c dosyasındaki load_elf_binary() normal segment yükleme kararlarını program başlıklarına göre verir. Olağan yükleme için bölüm tablosu gerekmez. Genişletilmiş program başlığı numaralandırması gibi ELF uzantıları ayrıca incelenmelidir:

  • PT_LOAD: PF_R, PF_W ve PF_X izinleriyle eşlenecek bellek aralıkları.
  • PT_INTERP: Dinamik bağlayıcının dosya yolu. Örneğin /lib64/ld-linux-x86-64.so.2.
  • PT_DYNAMIC: Dinamik bağlama ve yeniden konumlandırma yapılarının yerini gösteren bilgiler.
  • PT_GNU_STACK: Çalıştırılabilir yığın isteği. NX/DEP ile ilişkilidir.
  • PT_GNU_RELRO: Yeniden konumlandırmadan sonra salt okunur yapılan bölge. Kısmi veya tam RELRO ile ilişkilidir.

Bölüm başlığı tablosu: bölümler#

Bağlayıcılar (ld, lld) ve hata ayıklayıcılar (gdb), .text, .data, .symtab ve .strtab gibi mantıksal bölümleri kullanır. Sembolleri ayıklama veya bölümleri değiştirme sırasında bölüm başlığı tablosu temizlense ya da bozulsa bile, diğer yükleme koşulları sağlanıyorsa dosya çalışabilir. Yalnızca bölüm adlarına dayanan bir analiz bu yüzden yanıltıcı olabilir.

2. readelf ile başlıkları ve segmentleri inceleme#

Derlediğiniz programın mimarisini ve segmentlerini inceleyin:

bash
readelf -h ./ornek
readelf -lW ./ornek

-lW segment türlerini, dosya konumlarını, sanal adresleri, FileSiz, MemSiz, izinleri ve hizalama değerini gösterir. Bu revizyonda Linux üzerinde readelf çıktısı alınmadığı için sabit adresli bir örnek verilmiyor. Kendi derlemenizin tam çıktısını kaydedin. Bir ELF64 program başlığı 56 bayttır. Tablo boyutunu girdi sayısıyla karşılaştırın.

FileSiz ve MemSiz arasındaki fark: .bss alanı#

PT_LOAD için p_memsz > p_filesz olması, segmentin bellekteki son kısmının sıfırla doldurulduğunu ve bu baytların dosyada karşılığı olmadığını gösterir. Olağan .bss düzeni bunu gerektirir. Linux v6.12’deki elf_load() yolunda padzero() dosyaya dayanan son sayfanın kalanını temizler. vm_brk_flags kalan tam sayfaları sıfırlanmış anonim bellek olarak ayırır. Bu fark tek başına paketleme kanıtı değildir.

3. Dosya ofsetini bellek adresine dönüştürme#

Bir PT_LOAD segmenti, diskteki bir baytın dosya ofsetini süreçteki sanal adresiyle ilişkilendirir.

Formül şöyledir:

text
Runtime virtual address (VMA) = Load bias + p_vaddr + (File offset - p_offset)

Burada:

  • p_offset segmentin dosyadaki başlangıç ofsetidir.
  • p_vaddr ELF dosyasında segment için kaydedilen sanal adrestir.
  • Yükleme farkı (load bias), dosya eşlenirken taban adrese uygulanan düzeltmedir. ASLR ve PIE nedeniyle yapılan yeniden konumlandırmayı da kapsar. PIE olmayan yürütülebilirlerde genellikle 0’dır. PIE yüklemesinde çoğunlukla rastgele bir taban adresi seçilir.

4. /proc/PID/maps ile çalışma zamanı eşlemelerini denetleme#

Sürecin gerçek eşlemelerini görmek için /proc/<pid>/maps dosyasını okuyun:

bash
# Use the PID printed by the target:
PID=4821
cat /proc/"$PID"/maps

Aşağıdaki satırlar temsili eşlemelerdir. cat /proc/self/maps hedef sürecin değil, cat sürecinin eşlemelerini okur:

text
55e4b6000000-55e4b6001000 r--p 00000000 103:02 12345678  /usr/bin/ornek
55e4b6001000-55e4b6002000 r-xp 00001000 103:02 12345678  /usr/bin/ornek
55e4b6002000-55e4b6003000 rw-p 00002000 103:02 12345678  /usr/bin/ornek
55e4b6003000-55e4b6004000 rw-p 00000000 00:00 0
7ffc39f0b000-7ffc39f2c000 rw-p 00000000 00:00 0         [stack]
7ffc39fdd000-7ffc39fe1000 r--p 00000000 00:00 0         [vvar]
7ffc39fe1000-7ffc39fe3000 r-xp 00000000 00:00 0         [vdso]

Sütunların anlamı:

  1. Adres aralığı: Sayfa sınırına hizalanmış başlangıç ve bitiş sanal adresleri. Sayfa boyutu çoğunlukla 4 KB’dir (0x1000).
  2. İzinler: r okuma, w yazma, x çalıştırma, p özel (yazmada kopyalama) ve s paylaşımlı eşleme anlamına gelir.
  3. Ofset: Eşlemenin, dayandığı dosyada başladığı konum.
  4. Aygıt ve inode: Eşlemenin dayandığı dosyanın aygıtı ve dosya sistemindeki inode numarası.
  5. Yol: Eşlemenin dayandığı dosya. Adsız anonim eşlemelerin yol alanı çoğunlukla boştur. Linux 5.17’den itibaren adlandırılmış özel anonim eşlemeler [anon:name] biçiminde görünebilir. maps, bölüm sınırlarını göstermez ve hangi kodun çalıştığını kaydetmez.

5. Dinamik bağlama ve giriş noktası#

ELF başlığındaki e_entry alanı doğrudan main işlevine işaret etmez.

Dinamik bağlı bir ELF için sıralama şöyledir:

  1. Çekirdek yürütülebilir dosyayı yükler ve PT_INTERP alanını okur.
  2. Denetimi /lib64/ld-linux-x86-64.so.2 gibi bir dinamik bağlayıcıya devreder.
  3. Bağlayıcı bağımlılıkları (DT_NEEDED) yükler ve yeniden konumlandırmaları uygular.
  4. Denetim yürütülebilir dosyanın e_entry adresine (_start) geçer.
  5. _start (glibc’de sysdeps/x86_64/start.S), çekirdeğin hazırladığı yığından argümanları okur ve __libc_start_main yoluyla main işlevine ulaşır.

GDB’de ilk komutta durmak için break main yerine starti kullanın:

bash
gdb -q ./ornek

Ardından GDB isteminde:

gdb
starti
info proc mappings
x/5i $rip

starti ilk makine komutunda durur. Dinamik bağlı bir yürütülebilirde $rip başlangıçta ld-linux.so içindeki bir adrese, statik bağlı bir yürütülebilirde ise programın kendi başlangıç koduna işaret eder.

Derinlemesine inceleme#

Program başlıklarını ve adres aralıklarını kodla doğrulamak için ELF ayrıştırıcısı ve adres hesapları rehberine geçin. Derleme sırasında oluşan düzeni bağlayıcı düzeni, çekirdekten kullanıcı alanına geçişi ise program başlangıcı ve auxv rehberinde inceleyin.

Kaynaklar#

Execmap’te ara

Aramak için bir terim yazın.