Protokoller 51 — protokol kütüphanesi
Katmanlar — OSI ve TCP/IP katmanları, sık kullanılan protokoller Kılavuz — nasıl kullanılır ve RFC kılavuzu
v0.1 · RFC Doğrulamalı Protokol Atlası

Wire

Tel üzerindeki her bit, kaynağıyla: RFC standartlarıyla doğrulanmış ağ protokolleri, başlık yerleşimleri ve etkileşimli onaltılık paket dökümleri.

IPv4 Datagram · 20 sekizli protokolü incele →
Ofset Sekizli Alan ve Değer [00] 45 Ver: 4, IHL: 5 (20 bayt) [01] 00 DSCP: CS0, ECN: Not-ECT [02] 00 20 Toplam Uzunluk: 32 bayt [04] 1c 46 Kimlik: 0x1c46 [06] 40 00 Bayraklar: [DF] Ofset: 0 [08] 40 TTL: 64 (64 atlama) [09] 11 Protokol: UDP (17) [10] 72 c2 Sağlama: Doğru (RFC 1071) [12] c0 a8 01 64 Kaynak: 192.168.1.100 [16] 01 01 01 01 Hedef: 1.1.1.1 … 12 sekizli yük (UDP + Veri)
51Protokol Başlığı
38Doğrulanmış RFC
521Bit Düzeyinde Alan
4Ağ Katmanı
%100Derleme Doğrulaması

Protokol Kataloğu

TCP/IP'nin dört katmanına göre (RFC 1122 §1.1.3). Bit düzeni, alanlar ve örnek paketin onaltılık dökümü için bir protokol seçin; katmanların anlamı ve sık kullanılan protokollerin özetleri aşağıda.

Ağ katmanı OSI 3

Taşıma katmanı OSI 4

Uygulama katmanı OSI 7, 6 ve 5

Katmanlar

Ağ protokolleri üst üste çalışır: her katman, üstündeki katmanın verisini kendi başlığıyla sarar ve bir alttakine teslim eder.

Bir paketin katmanları

wire'ın örnek paketleri birbirinin içine yerleşir. IPv4 örneği bir UDP datagramı taşır, o da bir DNS sorgusu taşır: her katman yalnızca kendi başlığını ekler ve içindekini olduğu gibi taşır. Alıcıda katmanlar ters sırayla açılır.

  1. Ağ IPv4 20 sekizli başlık
  2. Taşıma UDP 8 sekizli başlık
  3. Uygulama DNS 29 sekizli ileti

Sekizli sayıları derleme sırasında wire'ın örneklerinden hesaplanır; Ethernet çerçevesi ve onun altındaki fiziksel ortam bu zincirde gösterilmez.

OSI başvuru modeli

OSI modeli, ISO ve ITU-T'nin ortak standardı olan yedi katmanlı bir başvuru çerçevesidir. Katmanlar yukarıdan aşağı (7) Uygulama, (6) Sunum, (5) Oturum, (4) Taşıma, (3) Ağ, (2) Veri bağlantı ve (1) Fiziksel'dir (RFC 4949). Aşağıdaki açıklamalar ve İnternet protokol takımıyla eşleştirme de aynı kaynaktadır; eşleştirme yaklaşıktır.

NoKatmanNe yaparwire'daki karşılığı
7Uygulama
Application
Kullanıcının çalıştırdığı programın ağla konuştuğu katman. İnternet protokol takımında Uygulama katmanı, 7'nin yanında 6 ve 5'in işlevlerini de üstlenir.Uygulama
6Sunum
Presentation
Temel işlevi, veriyi bir aktarım sözdizimiyle iç ve dış biçimler arasında çevirmektir. İnternet protokol takımında ayrı bir katman yoktur; bu iş uygulama protokollerine düşer. Örneğin SNMP, iletilerini BER ile kodlar.Uygulama
5Oturum
Session
İnternet protokol takımında ayrı bir katman yoktur: bağlantının sonlandırılması gibi bazı hizmetler TCP'ye, kalanı uygulama protokollerine dağılmıştır.Uygulama
4Taşıma
Transport
Uygulama verisini paketlere böler ve uçtan uca, bir programdan diğerine taşır; isteğe bağlı olarak akışı düzenler ve hatasız, sıralı teslimi sağlar.Taşıma
3Ağ
Network
Taşıma paketlerini IP datagramlarında taşır; her datagramı kaynaktan hedefe, ağlar ve yönlendiriciler üzerinden bağımsız olarak iletir.Ağ
2Veri bağlantı
Data Link
Datagramları belirli bir ağ üzerinden, örneğin bir IEEE 802 yerel ağında iletir. IEEE 802'de LLC ve MAC alt katmanlarına ayrılır.Bağlantı
1Fiziksel
Physical
Bitleri ortam üzerindeki sinyallerle taşır. İnternet protokol takımı bu katman için kendi standartlarını tanımlamaz; wire'da bu katmanın sayfası yoktur.—

TCP/IP katmanları

İnternet protokol takımı (TCP/IP), RFC 1122 §1.1.3'te dört katmanla anlatılır: Uygulama, Taşıma, İnternet ve Bağlantı. RFC 4949'a göre OSI gibi katmanlı bir başvuru modeli tanımlayan bir İnternet standardı yoktur; katmanlar bir anlatım aracıdır. Yukarıdaki katalog bu dört katmana göre gruplanmıştır.

Katman sınırları her zaman kesin değildir. ARP Bağlantı ile Ağ arasında çalışır; MPLS etiketi bağlantı başlığı ile IP başlığı arasına girer; ICMP, IGMP, OSPF ve VRRP doğrudan IP üzerinde taşınır ama ağ katmanının işini görür; VXLAN ve Geneve UDP üzerinde taşınır ama bağlantı katmanı çerçeveleri taşır. wire bu protokolleri işlevlerine en yakın gruba yerleştirir.

Sık kullanılan protokoller

Günlük internet ve ağ kullanımında en sık karşılaşılan protokollerin kısa özetleri; son üç grup uygulamaların altındaki bağlantı, ağ ve taşıma katmanları içindir. Metin tabanlı protokoller (HTTP/1.1, FTP, SMTP, POP3, IMAP, SIP) alanlar yerine satır satır komut ve yanıt taşıdıkları için wire'da bit düzeyinde başlık sayfaları yoktur; yalnızca burada özetlenir. Her özetin dayandığı ifade, derleme testlerinde atıf yapılan kaynağın metninde denetlenir.

Temel İnternet ve web protokolleri 4 özet
HTTP / HTTPS Uygulama metin tabanlı

Web'in protokolü: istemci bir istek gönderir, sunucu bir yanıt döndürür. HTTP/1.1 metin tabanlıdır; HTTP/2 ve HTTP/3 aynı anlamları ikili çerçevelerle taşır. HTTPS, HTTP'yi TLS ile şifreli bir bağlantı üzerinden taşır.

Port: TCP 80 / 443; HTTP/3 için UDP üzerinde QUIC · wire: HTTP/2, HTTP/3, TLS · Kaynak: RFC 9110, RFC 9112, RFC 9113, RFC 9114, RFC 9846

DNS Uygulama

example.com gibi alan adlarını IP adreslerine ve diğer kayıtlara çevirir. Sorgular genellikle UDP ile, büyük yanıtlar TCP ile taşınır.

Port: UDP / TCP 53 · wire: DNS · Kaynak: RFC 1035

TCP / UDP Taşıma

TCP, iki program arasında güvenilir, sıralı bir bayt akışı kurar. UDP ise bağlantı kurmadan, en az mekanizmayla tek tek datagram gönderir; hız ve basitlik isteyen uygulamalar (DNS, RTP, QUIC) onu kullanır.

wire: TCP, UDP, SCTP, DCCP, QUIC · Kaynak: RFC 9293, RFC 768

IP (IPv4 / IPv6) Ağ

Her cihaza bir adres verir ve datagramları ağlar arasında, yönlendirici yönlendirici hedefe taşır; gerekirse uzun datagramları parçalar. IPv6, IPv4’ün yerini almak üzere tasarlanmış yeni sürümdür.

wire: IPv4, IPv6, IPv6 Parçalama · Kaynak: RFC 791, RFC 8200

Dosya ve ağ yönetimi protokolleri 5 özet
FTP Uygulama metin tabanlı

Sunucuya dosya yüklemek ve indirmek için kullanılır. Komutlar ve yanıtlar bir denetim bağlantısında metin olarak, dosyalar ayrı bir veri bağlantısında taşınır.

Port: TCP 21 (denetim) · wire’da başlık sayfası yok: metin tabanlı komutlar ve yanıtlarla çalışır. · Kaynak: RFC 959

SFTP Uygulama

SSH bağlantısının içinde bir alt sistem olarak çalışan dosya aktarım protokolüdür; şifreleme ve kimlik doğrulamayı SSH sağlar. Protokolün kendisi IETF'te taslak olarak kaldı ve RFC olarak yayımlanmadı; wire'da ayrı sayfası yoktur.

Port: TCP 22 (SSH üzerinden) · wire: SSH · Kaynak: RFC 4254, RFC 4253

DHCP Uygulama

Ağa bağlanan cihazlara IP adresini, ağ maskesini, varsayılan ağ geçidini ve DNS sunucularını otomatik olarak dağıtır. DHCPv6 aynı işi IPv6 için yapar.

Port: UDP 67 / 68 · wire: DHCPv4, DHCPv6 · Kaynak: RFC 2131, RFC 2132, RFC 8415

SNMP Uygulama

Yönlendirici, anahtar gibi cihazların durumunu uzaktan okumayı ve yönetmeyi sağlar. Ajanlar 161, bildirim alıcıları 162 numaralı portu dinler.

Port: UDP 161 / 162 · wire: SNMP · Kaynak: RFC 3416, RFC 3417

SMB Uygulama

Yerel ağda dosya, yazıcı ve adlandırılmış kanal paylaşımı sağlar. Sürüm 2 ve 3, Microsoft'un [MS-SMB2] açık spesifikasyonunda tanımlıdır.

Port: TCP 445 · wire: SMB2 · Kaynak: MS-SMB2 v20260928

E-posta protokolleri 3 özet
SMTP Uygulama metin tabanlı

E-postayı gönderir ve sunucular arasında iletir. İstemci EHLO, MAIL, RCPT ve DATA gibi metin komutlarıyla göndereni, alıcıları ve iletiyi bildirir.

Port: TCP 25 · wire’da başlık sayfası yok: metin tabanlı komutlar ve yanıtlarla çalışır. · Kaynak: RFC 5321

POP3 Uygulama metin tabanlı

Sunucudaki posta kutusundan iletileri istemciye indirir. Genellikle iletiler indirildikten sonra sunucudan silinir; protokol iletileri sunucuda bırakmaya da izin verir.

Port: TCP 110 · wire’da başlık sayfası yok: metin tabanlı komutlar ve yanıtlarla çalışır. · Kaynak: RFC 1939

IMAP Uygulama metin tabanlı

İletiler sunucudaki klasörlerde kalır; istemciler onları sunucuda okur, işaretler ve düzenler. Böylece aynı posta kutusu birden çok cihazda tutarlı görünür.

Port: TCP 143 / 993 (TLS) · wire’da başlık sayfası yok: metin tabanlı komutlar ve yanıtlarla çalışır. · Kaynak: RFC 9051

Ses, görüntü ve güvenlik protokolleri 3 özet
SIP Uygulama metin tabanlı

IP üzerinden sesli ve görüntülü görüşmeleri (VoIP) başlatır, değiştirir ve sonlandırır. Metin tabanlıdır; görüşmenin kendisi RTP ile taşınır.

Port: 5060 (UDP, TCP, SCTP) / 5061 (TLS) · wire: RTP · Kaynak: RFC 3261

RTP / SRTP Uygulama

Canlı ses ve görüntü akışlarını sıra numarası ve zaman damgasıyla gerçek zamanlı taşır; RTCP akışın istatistiklerini bildirir. SRTP yükü şifreler ve her pakete bir doğrulama etiketi ekler.

wire: RTP, RTCP, SRTP · Kaynak: RFC 3550, RFC 3711

SSH Uygulama

Sunuculara şifreli ve kimliği doğrulanmış bir uzak oturum açar. Komut satırı, dosya aktarımı (SFTP) ve port yönlendirme aynı şifreli bağlantıda taşınır.

Port: TCP 22 · wire: SSH · Kaynak: RFC 4253, RFC 4254

Bağlantı katmanı protokolleri 5 özet
IP üzerinden Ethernet Bağlantı

IP datagramlarının bir Ethernet çerçevesine nasıl yerleştirileceğini tanımlar: çerçevenin EtherType alanı yükün IP olduğunu söyler.

wire: Ethernet · Kaynak: RFC 894

ARP Bağlantı

Bir protokol adresini (ör. IPv4 adresini) aynı yerel ağdaki 48 bitlik Ethernet adresine çevirir. Gönderici yanıtı bir tabloda saklar ve sonraki çerçevelerde kullanır.

wire: ARP · Kaynak: RFC 826

RARP Bağlantı

ARP’nin tersi: yalnızca donanım adresini bilen bir cihaz (ör. disksiz iş istasyonu) kendi IP adresini ağdaki bir sunucudan öğrenir. Bugün yerini DHCP almıştır.

wire: RARP · Kaynak: RFC 903

PPPoE Bağlantı

Noktadan noktaya PPP oturumlarını Ethernet üzerinde kurar ve PPP paketlerini Ethernet çerçevelerine sarar; DSL ve fiber erişiminde kullanıcı oturumu böyle açılır.

wire: PPPoE · Kaynak: RFC 2516

MPLS Bağlantı

Ağ katmanı paketinin önüne 4 sekizlik etiket yığını girdileri ekleyerek onu “etiketli paket” yapar; bu paketleri etiket anahtarlamalı yönlendiriciler (LSR) iletir. Bağlantı ile ağ katmanı arasında durduğu için sık sık “2,5. katman” denir.

wire: MPLS · Kaynak: RFC 3032

Ağ katmanı: denetim, yönlendirme ve güvenlik 7 özet
ICMP / ICMPv6 Ağ

IP’nin yanında çalışan denetim iletileri: datagram işlenirken çıkan hataları bildirir ve ping gibi tanı işlerini yapar. IP’yi güvenilir yapmaz; yalnızca sorunlar hakkında geri bildirim verir.

wire: ICMP, ICMPv6 · Kaynak: RFC 792, RFC 4443

IGMP Ağ

IPv4 cihazlarının hangi çok noktaya yayın (multicast) gruplarına üye olduğunu komşu yönlendiricilere bildirdiği protokol.

wire: IGMP, IGMPv3 · Kaynak: RFC 2236, RFC 9776

IPsec (AH / ESP) Ağ

IP datagramlarını ağ katmanında korur. AH bütünlük, kaynak doğrulama ve yeniden oynatma koruması sağlar; ESP bunlara gizlilik (şifreleme) ekler.

wire: IPsec AH, ESP · Kaynak: RFC 4302, RFC 4303

GRE Ağ

Bir ağ katmanı protokolünü başka bir ağ katmanı protokolünün içinde taşıyan genel tünel; ör. IPv4 içinde IPv6 ya da başka bir IPv4 paketi.

wire: GRE · Kaynak: RFC 2784

OSPF Ağ

Tek bir özerk sistem içinde çalışan bağlantı durumu (link-state) yönlendirme protokolü: her yönlendirici aynı topoloji veritabanını tutar ve en kısa yolları buradan hesaplar. Doğrudan IP üzerinde çalışır.

wire: OSPFv2 · Kaynak: RFC 2328

VRRP Ağ

Birkaç yönlendiricinin tek bir sanal varsayılan ağ geçidi gibi davranmasını sağlar; asıl yönlendirici düşünce yedeği devralır, uç cihazların ayarı değişmez.

wire: VRRPv3 · Kaynak: RFC 9568

Segment Routing (SRH) Ağ

Kaynak, paketin geçeceği segmentlerin listesini bir IPv6 yönlendirme uzantı başlığına yazar; ara düğümler bu listeye göre iletir.

wire: SRH · Kaynak: RFC 8754

Taşıma katmanı ve kaplama ağları 4 özet
SCTP Taşıma

IP üzerinde güvenilir, ileti tabanlı taşıma. Bir bağlantı (association) içinde birden çok akış taşır ve iki uç birden fazla adresle bağlanabilir (multi-homing); telefon sinyalleşmesi ve WebRTC veri kanalları kullanır.

wire: SCTP · Kaynak: RFC 9260

DCCP Taşıma

Tıkanıklık denetimli ama güvenilir olmayan datagramlar için çift yönlü bağlantılar kurar: UDP gibi teslimi garanti etmez, TCP gibi ağı boğmaz.

wire: DCCP · Kaynak: RFC 4340

QUIC Taşıma

UDP üzerinde çalışan, güvenliği TLS ile sağlanan genel amaçlı taşıma protokolü. HTTP/3 bunun üzerinde çalışır.

wire: QUIC, QUIC 1-RTT, HTTP/3 · Kaynak: RFC 9000, RFC 9001

VXLAN / Geneve Taşıma

Sanal makinelerin 2. katman ağlarını 3. katman ağ üzerinden UDP ile tüneller (kaplama ağı); veri merkezlerinde kiracıları birbirinden ayırır. Geneve, aynı işi genişletilebilir seçeneklerle yapan genel kapsülleme biçimidir.

Port: UDP 4789 / 6081 · wire: VXLAN, Geneve · Kaynak: RFC 7348, RFC 8926