Ubuntu’da LVM bölümünü veri kaybetmeden büyütmek

Düzenlendi · Kapsam: Ubuntu 22.04/24.04 LTS üzerinde ext4 ve XFS dosya sistemleri için LVM2 çevrimiçi genişletme.

Bulut sunucularında (AWS, GCP, Hetzner), sanallaştırma platformlarında (VMware, Proxmox, KVM) veya fiziksel sunucularda disk boyutu artırıldığında, bu alanı çalışan işletim sistemini kapatmadan (zero downtime) dosya sistemine dahil etmek mümkündür.

Linux Depolama Yığını (LVM), depolamayı katmanlar halinde yönetir. Alanı güvenle büyütmek için bu katmanları aşağıdan yukarıya doğru sırayla genişletmek gerekir:

[ Fiziksel / Sanal Disk: /dev/sda ]
                 │
                 ▼  growpart
[ Disk Bölüntüsü: /dev/sda2 ]
                 │
                 ▼  pvresize
[ LVM Fiziksel Hacmi (PV): /dev/sda2 ]
                 │
                 ▼  (Hacim Grubu - VG otomatik güncellenir)
[ LVM Hacim Grubu (VG): ubuntu-vg ]
                 │
                 ▼  lvextend
[ LVM Mantıksal Hacmi (LV): /dev/ubuntu-vg/ubuntu-lv ]
                 │
                 ▼  resize2fs (ext4) / xfs_growfs (xfs)
[ Dosya Sistemi: / (root) ]

Ön koşullar

Ubuntu 22.04 LTS veya 24.04 LTS kurulu bir sistem.
sudo veya root yetkileri.
Disk tablosunu genişletmek için cloud-guest-utils paketi (içinde growpart bulunur):

sudo apt-get update
sudo apt-get install -y cloud-guest-utils

1. Mevcut depolama düzenini inceleme

Öncelikle dosya sisteminizin türünü (ext4 veya xfs), disk bölümleme yapısını ve LVM adlarını tespit edin:

lsblk -o NAME,FSTYPE,SIZE,FSAVAIL,FSUSE%,MOUNTPOINT

Beklenen çıktı örneği:

NAME                      FSTYPE      SIZE FSAVAIL FSUSE% MOUNTPOINT
sda                                   100G                
├─sda1                    vfat        1.1G      1G     4% /boot/efi
└─sda2                    LVM2_member  48G                
  └─ubuntu--vg-ubuntu--lv ext4       46.5G    4.2G    86% /

Burada görüldüğü gibi ana disk (sda) 100G boyutuna çıkarılmış, ancak bölüntü (sda2) ve mantıksal hacim (ubuntu--vg-ubuntu--lv) halen yaklaşık 48G seviyesindedir.

Dosya sistemi türünü ayrıca doğrulamak için:

df -hT /

Beklenen çıktı:

Filesystem                        Type  Size  Used Avail Use% Mounted on
/dev/mapper/ubuntu--vg-ubuntu--lv ext4   46G   40G  4.2G  91% /

2. Çekirdeğe yeni disk boyutunu bildirme (SCSI Rescan)

Hipervizör veya bulut sağlayıcısı tarafında disk boyutu büyütüldüğünde çekirdek yeni boyutu anında fark etmeyebilir. sda diski için yeniden tarama sinyali gönderin:

echo 1 | sudo tee /sys/class/block/sda/device/rescan

Tüm SCSI veri yollarını topluca taratmak isterseniz:

for host in /sys/class/scsi_host/host*/scan; do echo "- - -" | sudo tee "$host"; done

lsblk çıktısında sda diskinin toplam boyutunun güncellendiğini doğrulayın.

3. Disk bölüntüsünü genişletme (growpart)

LVM fiziksel hacmi doğrudan ham disk yerine bir bölüntü üzerindeyse (/dev/sda2), bölüntü tablosunu güncellemek için growpart kullanılır.

[!IMPORTANT] growpart komutunda disk aygıtı ile bölüntü numarası arasında boşluk bırakılmalıdır. /dev/sda2 şeklinde tek parametre verilirse hata alınır.

sudo growpart /dev/sda 2

Beklenen çıktı:

CHANGED: partition=2 start=2254848 old: size=102602752 end=104857600 new: size=207486943 end=209741791

GPT disklerde ikincil (yedek) başlık diskin en son sektörlerinde yer alır. Disk büyütüldüğünde growpart bu GPT yedek başlığını otomatik olarak diskin yeni sonuna taşır.

lsblk ile kontrol ettiğinizde /dev/sda2 bölüntüsünün yeni boyuta ulaştığını görebilirsiniz.

(Not: Eğer LVM’i bölüntüsüz ham disk /dev/sdb üzerinde kullanıyorsanız bu adımı atlayıp doğrudan pvresize /dev/sdb adımına geçebilirsiniz.)

4. Fiziksel Hacmi (PV) güncelleme (pvresize)

Bölüntü büyüdükten sonra LVM meta verilerini bilgilendirmek gerekir:

sudo pvresize /dev/sda2

Beklenen çıktı:

  Physical volume "/dev/sda2" changed
  1 physical volume(s) resized or updated / 0 physical volume(s) not resized

Hacim grubundaki (VG) boş alanı teyit edin:

sudo vgs

Beklenen çıktı:

  VG        #PV #LV #SN Attr   VSize   VFree 
  ubuntu-vg   1   1   0 wz--n- <98.9G <50.0G

VFree sütununda genişletilmeye hazır boş alan görünmelidir.

5. Mantıksal Hacim ve dosya sistemini genişletme

En güvenli ve önerilen yöntem, Mantıksal Hacim ile dosya sistemini tek bir işlemde lvextend -r (--resizefs) bayrağıyla büyütmektir.

-r bayrağı arka planda fsadm aracını çalıştırır; dosya sisteminin ext4 mü yoksa xfs mi olduğunu otomatik algılayarak doğru komutu tetikler ve parametre hatası riskini ortadan kaldırır.

VG’deki tüm boş alanı mantıksal hacme eklemek için:

sudo lvextend -r -l +100%FREE /dev/ubuntu-vg/ubuntu-lv

Eğer tüm boş alan yerine belirli bir miktar (örneğin 20 GB) eklemek isterseniz:

sudo lvextend -r -L +20G /dev/ubuntu-vg/ubuntu-lv

Beklenen çıktı:

  Size of logical volume ubuntu-vg/ubuntu-lv changed from 46.50 GiB to 96.50 GiB.
  Logical volume ubuntu-vg/ubuntu-lv successfully resized.
resize2fs 1.47.0 (5-Feb-2023)
Filesystem at /dev/mapper/ubuntu--vg-ubuntu--lv is mounted on /; on-line resizing required
old_desc_blocks = 6, new_desc_blocks = 13
The filesystem on /dev/mapper/ubuntu--vg-ubuntu--lv is now 25296896 (4k) blocks long.

6. Manuel genişletme ve dosya sistemi farkları (ext4 vs XFS)

Eğer -r bayrağını unutup yalnızca lvextend -l +100%FREE /dev/ubuntu-vg/ubuntu-lv çalıştırdıysanız, dosya sistemini manuel olarak genişletmeniz gerekir. Burada dosya sistemi türüne göre kritik farklar vardır:

ext4 için manuel genişletme

ext4 dosya sistemi çevrimiçi (sistem bağlı ve çalışırken) genişletilebilir. resize2fs komutuna hedef blok aygıtının yolu verilir:

sudo resize2fs /dev/mapper/ubuntu--vg-ubuntu--lv

XFS için manuel genişletme

XFS dosya sistemi de çevrimiçi genişletilebilir, ancak ext4’ten farklı olarak xfs_growfs komutuna aygıt adı değil, bağlama noktası verilir:

sudo xfs_growfs /

ext4 ve XFS genişletme/küçültme sınırları

Yetenek	ext4	XFS
Çevrimiçi Büyütme (Online Grow)	Desteklenir (sistem çalışırken kesintisiz)	Desteklenir (bağlı olmak zorundadır)
Çevrimdışı Büyütme (Offline Grow)	Desteklenir	Yaygın değildir (bağlıyken genişletilir)
Çevrimiçi Küçültme (Online Shrink)	Desteklenmez	Desteklenmez
Çevrimdışı Küçültme (Offline Shrink)	Desteklenir (`umount` ve `e2fsck` şarttır)	Asla desteklenmez (XFS mimari gereği küçülemez)

Sonuç ve doğrulama

Son olarak dosya sisteminin güncel boyutunu ve kullanım durumunu doğrulayın:

df -hT /

Beklenen çıktı:

Filesystem                        Type  Size  Used Avail Use% Mounted on
/dev/mapper/ubuntu--vg-ubuntu--lv ext4   95G   40G   52G  44% /

İşlem boyunca hiçbir hizmet durdurulmamış, sunucu yeniden başlatılmamış ve veri kaybı riski olmadan kullanılabilir alan iki katına çıkarılmıştır.

Kaynaklar ve doğrulama ortamı

Ubuntu Server LVM Belgeleri
Linux Çekirdeği SCSI Yeniden Tarama Kılavuzu (Documentation/scsi/scsi_eh.rst)
LVM2 lvextend(8), pvresize(8) ve growpart(1) kılavuz sayfaları

Bu kılavuzdaki adımlar, Ubuntu 24.04 LTS (Kernel 6.8, LVM 2.03.16, ext4 ve XFS) üzerinde çalışan canlı bir sanal makinede test edilmiş ve doğrulanmıştır.