Emacs ile CMake ve LLDB kullanmak

Düzenlendi · Kapsam: GNU Emacs 29+ üzerinde Eglot, project.el, compile ve dape ile modern C++ ve lldb-dap hata ayıklama.

Emacs üzerinde C++ geliştirme deneyimi, son yıllarda yerleşik LSP istemcisi eglot, proje yöneticisi project.el ve Debug Adapter Protocol (DAP) istemcisi dape sayesinde büyük bir dönüşüm geçirdi. Artık onlarca harici eklenti (lsp-mode, treemacs, hydra, dap-mode) kurmadan, hafif ve yerleşik kütüphanelerle modern bir IDE deneyimi elde etmek mümkündür.

Bu kılavuzda CMake tabanlı bir C++ projesini Emacs içinde yapılandırmayı, derlemeyi ve LLVM 18+ ile gelen lldb-dap aracılığıyla görsel olarak hata ayıklamayı (debugging) ele alacağız.

1. Neden dape ve lldb-dap?

Geçmişte Emacs’te hata ayıklama için iki temel yol bulunuyordu:

GUD (gud-lldb / gud-gdb): Emacs’in 30 yıllık terminal tabanlı arayüzüdür. LLDB çıktısını düzenli ifadelerle (regex) ayrıştırmaya çalıştığı için kararsızdır; modern nesne ağaçlarını, değişken izlemeyi ve karmaşık yığınları desteklemez.
dap-mode: VS Code hata ayıklama protokolünü Emacs’e getirdi ancak lsp-mode ekosistemine sıkı sıkıya bağlıdır ve oldukça ağırdır.

dape (Debug Adapter Protocol for Emacs):

Emacs 29+ ile gelen yerleşik eglot ve project.el ile tam uyumludur; harici bir LSP paketine ihtiyaç duymaz.
GDB-MI tarzı temiz, çok pencereli bir bilgi paneli (*dape-info*) açar: İş parçacıkları (threads), çağrı yığını (stack trace), yerel değişkenler, izleme listesi (watch) ve breakpoint listesi.
Kaynak kodun içine doğrudan satır içi değişken değerlerini yazar (inlay hints).
repeat-mode desteğiyle tek bir tuşla (n, s, c, o) hızlı adımlama sağlar.

[!NOTE] LLVM 18 sürümüyle birlikte lldb-vscode aracının adı protokolün evrenselliğini vurgulamak için resmen lldb-dap olarak değiştirilmiştir.

2. Emacs yapılandırması (`init.el`)

Aşağıdaki yapılandırmayı ~/.emacs.d/init.el veya ~/.config/emacs/init.el dosyanıza ekleyin:

;;; init.el --- Modern C++, CMake ve LLDB Yapılandırması

(require 'use-package)
(setq use-package-always-ensure t)

;; -------------------------------------------------------------
;; 1. Dil Sunucusu (Yerleşik Eglot + Clangd)
;; -------------------------------------------------------------
(use-package eglot
  :ensure nil ; Emacs 29 ile yerleşiktir
  :hook
  ((c-mode c++-mode c-ts-mode c++-ts-mode) . eglot-ensure)
  :config
  (add-to-list 'eglot-server-programs
               '((c-mode c++-mode c-ts-mode c++-ts-mode)
                 . ("clangd"
                    "--background-index"
                    "--clang-tidy"
                    "--completion-style=detailed"
                    "--header-insertion=iwyu"))))

;; -------------------------------------------------------------
;; 2. Proje ve Derleme (Yerleşik project.el & compile)
;; -------------------------------------------------------------
(use-package project
  :ensure nil
  :config
  ;; Git deposu olmasa dahi CMakeLists.txt bulunan dizini proje kökü say
  (add-to-list 'project-vc-extra-root-markers "CMakeLists.txt"))

(use-package compile
  :ensure nil
  :custom
  ;; Her defasında sormadan doğrudan son derleme komutunu çalıştır
  ;; Komutu değiştirmek istediğinizde C-u M-x compile yapabilirsiniz
  (compilation-read-command nil)
  (compilation-scroll-output 'first-error)
  (compilation-always-kill t)
  :bind
  (("C-c c" . compile)
   ("C-c r" . recompile)))

;; -------------------------------------------------------------
;; 3. Modern Hata Ayıklama (dape + lldb-dap)
;; -------------------------------------------------------------
(use-package dape
  :preface
  (setq dape-buffer-window-arrangement 'gdb)
  :config
  ;; Adımlama sırasında tek tuş kullanımını etkinleştir (n, s, c, o)
  (repeat-mode 1)
  
  ;; Kod içinde değişken değerlerini satır sonunda göster
  (setq dape-inlay-hints t)

  ;; lldb-dap yapılandırmasını özelleştir
  (with-eval-after-load 'dape
    (add-to-list 'dape-configs
                 `(lldb-cpp
                   modes (c-mode c++-mode c-ts-mode c++-ts-mode)
                   command "lldb-dap"
                   :type "executable"
                   :request "launch"
                   :cwd dape-cwd-fn
                   :program (lambda ()
                              (read-file-name "İkili dosya seçin: "
                                              (expand-file-name "build/" (dape-cwd))))
                   :args []
                   :stopOnEntry nil)))
  :bind
  (("C-x C-a d" . dape)
   ("C-x C-a b" . dape-breakpoint-toggle)
   ("C-x C-a c" . dape-breakpoint-expression)
   ("C-x C-a r" . dape-repl)
   ("C-x C-a i" . dape-info)))

3. Proje düzeyinde CMake ve Clangd ayarları

Clangd dil sunucusunun ve Emacs derleme komutunun projeyi tanıması için proje köküne .dir-locals.el ekleyebilirsiniz:

((nil . ((compile-command . "cmake --build build -j")
         (project-compilation-buffer-name-function . project-prefixed-buffer-name)))
 (c++-mode . ((eglot-workspace-configuration
               . (:clangd (:compilationDatabasePath "build"))))))

CMake yapılandırmanızda derleme veritabanını (compile_commands.json) üretmeyi unutmayın:

set(CMAKE_EXPORT_COMPILE_COMMANDS ON)

4. Hata ayıklama iş akışı

Örnek bir C++ programında adım adım hata ayıklama süreci:

1. Adım: Derleme

Kaynak dosya açıkken C-c c (compile) veya C-x p c (project-compile) tuşlayın. Derleme çıktısı *compilation* penceresinde akar. Hata varsa C-x \ (next-error`) ile hatalı satıra atlayabilirsiniz.

cmake -B build -DCMAKE_BUILD_TYPE=Debug -DCMAKE_EXPORT_COMPILE_COMMANDS=ON
cmake --build build -j

[!IMPORTANT] Hata ayıklama sembollerinin tam görünmesi için projenin Debug veya RelWithDebInfo modunda derlenmiş olması gerekir.

2. Adım: Breakpoint (Kesme Noktası) Koyma

Kaynak kodda duraklamak istediğiniz satıra gelin:

C-x C-a b (dape-breakpoint-toggle): O satıra kesme noktası koyar. Satır başında kırmızı bir gösterge belirir.
C-x C-a c (dape-breakpoint-expression): Koşullu kesme noktası ekler (örneğin döngü sayacı i == 100 olduğunda dur).

3. Adım: Dape Oturumunu Başlatma

C-x C-a d (dape) tuşlayın.
Minibuffer’da lldb-cpp yapılandırmasını seçin.
İkili dosya yolu sorulduğunda build/uygulama dosyasını onaylayın.

Emacs otomatik olarak pencereleri yeniden düzenler (gdb düzeni):

Sol üstte kaynak kodunuz.
Sağ üstte çağrı yığını (Stack) ve iş parçacıkları (Threads).
Sağ altta yerel değişkenlerin anlık değerleri (Locals).
Alt kısımda etkileşimli LLDB komut satırı (*dape-repl*).

4. Adım: Değişkenleri İnceleme ve Adımlama

Program breakpoint satırında durduğunda:

Satır İçi Değerler: Değişkenlerin güncel değerleri doğrudan kodun sağında silik metin olarak görünür.
İzleme (Watch): *dape-info* penceresinde i tuşuna basarak özel bir ifadeyi (örneğin dizi.size()) sürekli izlemeye alabilirsiniz.
Tek Tuşla Adımlama (repeat-mode): İlk adımdan sonra ön ek tuşuna basmadan sadece tek harflere basarak ilerleyin:
- n : Sonraki satıra geç (Step Over / Next)
- s : Fonksiyonun içine gir (Step Into)
- o : Fonksiyondan çık (Step Out)
- c : Bir sonraki kesme noktasına kadar devam et (Continue)
- r : Programı baştan başlat (Restart)
- q : Hata ayıklama oturumunu kapat (Quit)

5. Adım: LLDB REPL Kullanımı

Özel bir bellek adresini dökmek veya C++ ifadesi çalıştırmak istediğinizde *dape-repl* penceresine geçin:

p my_vector.size()
expr my_vector.push_back(42)
x/16xb pointer_address

Kaynaklar ve doğrulama ortamı

Bu kılavuz, macOS Sonoma 14 ve Ubuntu 24.04 üzerinde GNU Emacs 29.4, Clang 18 (lldb-dap), Eglot ve dape 0.19 ile test edilerek doğrulanmıştır.